Służba wojskowa żołnierzy w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny

W przypadku zagrożenia bezpieczeństwa państwa, jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia możliwości wykonywania zadań związanych z przeznaczeniem Sił Zbrojnych, obowiązek służby wojskowej polega  na:
1.    odbywaniu zasadniczej służby wojskowej przez osoby podlegające temu obowiązkowi;
2.    odbywaniu przeszkolenia wojskowego przez absolwentów szkół wyższych.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek Rady Ministrów, określa, w drodze rozporządzenia, termin rozpoczęcia i okres trwania obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz przeszkolenia wojskowego, uwzględniając stopień zagrożenia bezpieczeństwa państwa.

W razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny obowiązek służby wojskowej polega na pełnieniu służby wojskowej przez:
1.    osoby podlegające kwalifikacji wojskowej;
2.     osoby przeniesione do rezerwy, w tym żołnierzy rezerwy;
3.    żołnierzy pozostawionych w czynnej służbie wojskowej;
4.    inne osoby, które zgłoszą się do tej służby w ramach zaciągu ochotniczego;

W ramach obowiązku służby wojskowej osoby podlegające kwalifikacji wojskowej - zamiast do zasadniczej służby wojskowej - mogą być przeznaczone do odbycia zasadniczej służby lub szkolenia w obronie cywilnej.
W przypadku rozpoczęcia obowiązku trwania zasadniczej służby wojskowej  powstaje również obowiązek odbywania zasadniczej służby lub szkolenia w obronie cywilnej, służby w formacjach uzbrojonych niewchodzących w skład Sił Zbrojnych oraz służby zastępczej.
Równoznaczne ze spełnianiem obowiązku zasadniczej służby wojskowej przez osoby podlegające jej odbyciu jest pełnienie służby w formacjach uzbrojonych niewchodzących w skład Sił Zbrojnych.
Służbę w formacjach uzbrojonych niewchodzących w skład Sił Zbrojnych można pełnić wyłącznie w okresie trwania obowiązku odbywania zasadniczej służby wojskowej oraz przeszkolenia wojskowego.

Służba wojskowa żołnierzy zawodowych i żołnierzy pełniących służbę kandydacką w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny
Żołnierzom zawodowym, którzy w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny będą pełnili zawodową służbę wojskową na stanowiskach służbowych innych niż te, które zajmują w czasie pokoju, nadaje się przydziały mobilizacyjne na stanowiska przewidziane do objęcia w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny.

Przydziały mobilizacyjne mogą być nadawane również żołnierzom pełniącym służbę kandydacką. Żołnierze zawodowi i żołnierze pełniący służbę kandydacką, którzy w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny pełnią odpowiednio zawodową służbę wojskową albo służbę kandydacką, stają się z mocy prawa żołnierzami pełniącymi czynną służbę wojskową w czasie wojny.
Żołnierze zawodowi i żołnierze pełniący służbę kandydacką, którym nadano przydziały mobilizacyjne, w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny stawiają się niezwłocznie do pełnienia czynnej służby wojskowej w jednostkach wojskowych, do których nadano im przydziały mobilizacyjne.
Żołnierza zawodowego i żołnierza pełniącego służbę kandydacką w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny zwalania się z zajmowanego stanowiska służbowego:
    1)    jeżeli nie wywiązuje się z obowiązków służbowych, co potwierdzono w opinii służbowej;
    2)    jeżeli wojskowa komisja lekarska orzekła jego niezdolność do pełnienia służby na zajmowanym stanowisku;
    3)    gdy uległo likwidacji zajmowane przez niego stanowisko.

Żołnierza zawodowego i żołnierza pełniącego służbę kandydacką w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny można zwolnić z zajmowanego stanowiska służbowego:
    1)    jeżeli złożył wniosek o zwolnienie z zajmowanego stanowiska;
    2)    w przypadku uzasadnionym potrzebami Sił Zbrojnych.

W razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny
żołnierze zawodowi i żołnierze pełniący służbę kandydacką podlegają opiniowaniu
służbowemu.
Opinię służbową sporządza się:
    1)    na zakończenie szkolenia trwającego co najmniej miesiąc;
    2)    w przypadku niewywiązywania się z obowiązków służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym;
    3)    na żądanie dowódcy jednostki wojskowej zajmującego stanowisko służbowe nie niższe niż dowódca pułku (równorzędne);
    4)    na zarządzenie szefa organu kadrowego szczebla co najmniej dowódcy rodzaju Sił Zbrojnych;
    5)    w przypadku zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej.

W razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny żołnierzowi zawodowemu i żołnierzowi pełniącemu służbę kandydacką może być udzielony urlop:
    1)    okolicznościowy - w wymiarze jednorazowo do piętnastu dni kalendarzowych;
    2)    zdrowotny - w wymiarze określonym przez wojskową komisję lekarską;
    3)    w drodze wyróżnienia - w wymiarze i na podstawie przepisów o dyscyplinie
     wojskowej.
W razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny
Żołnierzowi zawodowemu i żołnierzowi pełniącemu służbę kandydacką przysługują
Bezpłatne świadczenia zdrowotne. Koszty tych świadczeń pokrywa się z budżetu
państwa. Żołnierz zawodowy i żołnierz pełniący służbę kandydacką otrzymuje w razie
ogłoszenia mobilizacji i ogłoszenia stanu wojennego uposażenie zasadnicze według
zajmowanego stanowiska służbowego i inne należności, a w czasie wojny również
dodatek wojenny. Wymiar czasu służby żołnierzy zawodowych i kandydatów na
żołnierzy zawodowych w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i
w czasie wojny jest określony ich zadaniami służbowymi.
Żołnierze zawodowi i żołnierze pełniący służbę kandydacką w razie ogłoszenia
mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny pozostają w czynnej
służbie wojskowej do dnia zwolnienia ich z tej służby.

 Zwolnienie żołnierza zawodowego lub żołnierza pełniącego służbę kandydacką w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny z czynnej służby wojskowej następuje w razie:
    1)    uznania przez wojskową komisję lekarską za trwale niezdolnego do tej służby;
    2)    osiągnięcia przez żołnierza wieku sześćdziesięciu lat.

Zwolnienie żołnierza zawodowego lub żołnierza pełniącego służbę kandydacką z czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji, ogłoszenia stanu wojennego i w czasie wojny może nastąpić:
    1)    w razie uznania go przez wojskową komisję lekarską za czasowo niezdolnego do czynnej służby wojskowej;
    2)    w celu sprawowania opieki nad dziećmi do lat szesnastu, gdy oboje rodzice są żołnierzami lub gdy żołnierz samotnie sprawuje tę opiekę, a nie ma innego członka rodziny, któremu można powierzyć jej sprawowanie.

Powyższą problematykę reguluje Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r.
o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej